Adolesanlarda Cinsel Gelişim

Yazi Hakkinda Şubat 01st, 2010 ve Cinsel Sağlık

Adolesan dönemi, bireyin fiziksel, cinsel, bilişsel ve psikososyal olarak çocukluktan erişkinliğe geçiş sürecidir. Bu dönemde görülen fiziksel ve cinsel gelişim ergenlik olarak adlandırılır. Temel fiziksel ve cinsel değişiklikler; birincil cinsel özelliklerin olgunlaşması, ikincil cinsel özelliklerin ortaya çıkması (seksüel kıllanma, kızlarda meme gelişimi, erkeklerde ses kalınlaşması), vücut yağ dağılımının değişmesi, iskelet gelişimi ve boy uzaması ile kızlarda menstruasyonun, erkeklerde spermatogenezin başlamasıdır.

Erkek gelişiminin özellikleri 9-13 yaşları arasında, kadın gelişiminin özellikleri ise 8-13 yaşları arasında başlar. Kızlarda meme gelişiminin başlaması, erkeklerde testis hacminde artış pubertenin en erken bulguları olarak kabul edilir. Tanner, cinsiyet gelişimini preadolesan dönemden erişkinliğe kadar beş gelişimsel evreye ayırmıştır (Tablo 1). Adolesanların sağlık hizmeti gereksinimlerinin ve gelişimsel sorunlarının tanımlanmasında,gelişimsel evreleme kronolojik yaşa göre daha yararlıdır.

Kızlarda meme gelişimi (telarş) ile başlayan ikincil cinsel özellikler pubik kıllanma (pubarş), aksiler kıllanma(aksillarş) ve ilk menstruasyon (menarş) sırasıyla devam
eder. Türk kızlarında meme gelişiminin başlangıç yaşı 10.35-10.99 yaş, erişkin evreye ulaşma yaşı ise 15-15.5 yaş olarak bulunmuştur. Pubarş genellikle meme
gelişimini izleyen 6 ay içinde başlar. Bazen pubertenin ilk bulgusu olabilir. Apokrin bezlerin gelişmesi (vücut ter kokusu), aksiler kıllanma ve akne oluşumu da aynı
dönemde gerçekleşir.

Türk kızlarında pubik kıllanmanın başlangıç yaşı 10.35-10.99 yaş, erişkin evreye ulaşma yaşı ise 13.1-13.9 yaş olarak belirlenmiştir. Menarş,telarşın başlamasından yaklaşık 2-2,5 yıl sonra başlar.Türk kızlarında ortalama menarş yaşı 12.5 yaş olarak
bulunmuştır. Kızlarda pubertede izlenen diğer değişiklikler vulva, vajen ve himen mukozasında kalınlaşma, vajinal sekresyonun asidik özellik kazanması, mons pubiste yağlanma ve klitoriste hafif büyümedir (1).

Erkeklerde ikincil cinsel özelikler testis hacminin artması ile başlar. Pubarş, aksillarş ve spermarş sırası ile gözlenir. Testis hacminin 4 ml’yi veya çapının 2,5 cm’yi aşması pubertenin ilk bulgusu olarak kabul edilir.Ölçüm Prader orşidometresi ile yapılır. Türk çocuklarında testis boyunun 4 ml’den büyük olarak saptanma yaşının
11.1±2.1 yaş olduğu saptanmıştır (1).

Preadolesan dönemde cinsel kimlik, erkeklik ve kadınlık algısı gelişmiştir. Cinsellik hakkında arkadaşlardan, okuldan ve aileden alınan bilgiler ve mitler vardır. Erken adolesan dönemde kendisinin ve akranlarının vücutlarına merak, cinsel fanteziler ve
masturbasyon başlar. Cinsel aktiviteler genellikle nonfizikseldir. Orta adolesan dönemde flört etme yaygındır. Koitusun eşlik ettiği veya etmediği ilişkiler yaşanabilir. Geç adolesan dönemde fiziksel, sosyal ve yasal olgunlaşma tamamlanır. Cinsel davranışlar bireysel olmaktan çıkıp daha anlamlı ve paylaşılan ilişkiler haline dönüşebilir (3).

İzmir’de yapılan bir çalışmada,yaş ortalamaları 17,5±0,7 olan 861 lise öğrencisinin %33′ünün (erkeklerin % 56,6’sı, kızların % 5,1′i) koitusta bulunduğu, ilk koitusta bulunma yaşının kızlarda 16,5±0,8, erkeklerde 15,7±1,5 olduğu saptanmıştır (4).

Cinselliğin, adolesanın gelişiminin doğal bir parçası olduğu bilinmesine rağmen bu dönemde yaşanan cinsellik endişe verici olabilmekte ve dikkatli olunmasını
gerektirmektedir (3).Çünkü:

Adolesanların, ebeveynlerin ve toplumun cinsellik hakkında farklı ve/veya karşıt görüşleri bulunmaktadır.

Fiziksel olgunlaşma yaşının düşmesi, ekonomik bağımsızlık ve evlilik yaşının yükselmesi adolesan cinselliği süresinin uzamasına neden olmuştur.

Adolesanlarla ebeveynler arasında iletişim eksikliği bulunmaktadır.

Medya cinsel davranışlarla ilgili gerçekçi olmayan imajları teşvik etmektedir. Bu tarz imajlar adolesanda cinsellik konusunda karmaşa yaratabilmektedir.Bu dönemde arkadaş grupları ve akran baskısı önemli hale gelmektedir.

Cinsellikle ilgili eğitimler sınırlıdır.Ailenin değerleri, ebeveynlerin değerleri, medya tarafından tanımlanan cinsel imaj ve kendi kişisel değerleri arasında sıkışan adolesan sıklıkla impulsif davranıp mental olarak hazır olmadan ve önlem
almadan cinsel ilişkiye girebilmektedir.